Zakres pojęcia „tajemnica bankowa” został wyznaczony art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (dalej: PrBank.), w myśl którego Bank, osoby w nim zatrudnione oraz osoby, za których pośrednictwem bank wykonuje czynności bankowe, są obowiązane zachować tajemnicę bankową, która obejmuje wszystkie informacje dotyczące czynności bankowej, uzyskane w czasie negocjacji, w trakcie zawierania i realizacji umowy, na podstawie której bank tę czynność wykonuje.
Za tajemnicę bankową należy uznać informacje dotyczące zarówno samej czynności bankowej, jak i dotyczące osób dokonujących z bankiem takowej czynności.
Zobowiązanymi do zachowania tajemnicy bankowej, w myśl przywołanego powyżej przepisu są:
1) bank;
2) osoby zatrudnione w banku;
3) osoby za pośrednictwem których bank wykonuje czynności bankowe.
UWAGA: Zakres podmiotowy tajemnicy bankowej może zostać rozszerzony wskutek obowiązywania także innych przepisów. Taki wyjątek wynika chociażby z art. 59c ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, zgodnie z którym Instytucja pożyczkowa i podmiot, o którym mowa w art. 59d, oraz osoby w nich zatrudnione, w tym na podstawie umowy o dzieło, umowy zlecenia lub innej umowy o podobnym charakterze, są obowiązane zachować w tajemnicy informacje stanowiące tajemnicę bankową, udostępnione zgodnie z art. 105 ust. 4 pkt 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe.
Tajemnica bankowa obejmuje wszystkie informacje dotyczące czynności bankowej. Zakres przedmiotowy jest zatem bardzo szeroki.
Rodzaje czynności bankowych wynikają zaś z art. 5 ust. 1 i 2 PrBank, do których zaliczyć należy m.in.: przyjmowanie wkładów pieniężnych płatnych na żądanie lub z nadejściem oznaczonego terminu oraz prowadzenie rachunków tych wkładów, prowadzenie innych rachunków bankowych, udzielanie kredytów, udzielanie i potwierdzanie gwarancji bankowych oraz otwieranie i potwierdzanie akredytyw, emitowanie bankowych papierów wartościowych, przeprowadzanie bankowych rozliczeń pieniężnych, wykonywanie innych czynności przewidzianych wyłącznie dla banku w odrębnych ustawach, operacje czekowe i wekslowe oraz operacje, których przedmiotem są warranty (o ile są wykonywane przez banki), nabywanie i zbywanie wierzytelności pieniężnych (o ile są wykonywane przez banki), udzielanie i potwierdzanie poręczeń (o ile są wykonywane przez banki).
Obowiązek ujmowania tajemnicy bankowej szeroko wynika także z orzecznictwa. Zgodnie z art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1988) zakres informacji objętych tajemnicą bankową należy interpretować szeroko, a więc również w odniesieniu do takich kwestii jak wykaz historii operacji finansowych dokonanych na wskazanych rachunkach bankowych, czy też dokumentacji związanej z ich założeniem i prowadzeniem. Obszar objęty tajemnicą bankową dotyczy danych wrażliwych, o newralgicznym znaczeniu dla zagadnienia ochrony podstawowych praw obywatelskich, jednakże obowiązek ochrony społeczeństwa przed działaniami naruszającymi porządek prawny także ma fundamentalne znaczenie i nie może zostać poświęcony w sytuacji niewątpliwej kolizji z gwarantowanymi konstytucyjnie normami dotyczącymi ochrony danych personalnych obywateli (tak m.in. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Łodzi – II Wydział Karny z dnia 8 lutego 2017 r., II AKz 45/17).
UWAGA: PrBank nie limituje w czasie obowiązku przestrzegania tajemnicy bankowej,
co oznacza, że dotyczy ona wszelkich informacji, z którymi dana osoba mogła zapoznać się
w całym okresie związanym z wykonywaniem czynności bankowych.
Obowiązek o którym mowa powyżej, tj. zachowania tajemnicy bankowej, nie dotyczy sytuacji w których m.in.:
1) bez ujawnienia informacji objętej tajemnicą bankową – ze względu na istotę i charakter czynności bankowej lub obowiązujące przepisy – nie jest możliwe należyte wykonanie umowy, na podstawie której jest wykonywana ta czynność bankowa lub należyte wykonanie czynności pozostających w związku z zawarciem i wykonaniem tej umowy;
2) następuje ujawnienie informacji objętych tajemnicą bankową przedsiębiorcom lub przedsiębiorcom zagranicznym:
a) którym bank, zgodnie z art. 6a ust. 1 i art. 6b-6d, powierzył wykonywanie, stale lub okresowo, czynności związanych z działalnością bankową,
b) którym powierzono wykonywanie czynności zgodnie z art. 6a ust. 7 i 7a,
c) którym powierzono wykonywanie czynności zgodnie z art. 149 ustawy z dnia 10 czerwca 2016 r. o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym, systemie gwarantowania depozytów oraz przymusowej restrukturyzacji
– w zakresie niezbędnym do należytego wykonywania tych czynności.
(art. 104 ust. 2 pkt 1 – 2 PrBank)
Zwolnienie z tajemnicy bankowej – kto może zażądać? Kto ma dostęp do tajemnicy bankowej?
Warto w pierwszej kolejności zwrócić uwagę, iż co do zasady tajemnica bankowa nie znajduje zastosowania wobec osoby, której dotyczą informacje nią objęte. Bank ma zatem prawo ujawnić klientowi dane, które go dotyczą.
Kwestię zwolnienia z tajemnicy bankowej reguluje w szczególności art. 105 oraz art. 106 PrBank. Bezsprzecznym pozostaje, iż bank ma obowiązek tudzież powinność udzielenia informacji stanowiących tajemnicę bankową wyłącznie wyspecyfikowanym ustawowo podmiotom.
Obowiązek udzielania informacji wynikający z art. 105 ust. 1 PrBank
W myśl art. 105 ust. 1 pkt 1 PrBank bank ma obowiązek udzielać informacji stanowiących tajemnicę bankową m.in.:
-
innym bankom i instytucjom kredytowym w zakresie, w jakim informacje te są niezbędne w związku z wykonywaniem czynności bankowych oraz nabywaniem i zbywaniem wierzytelności;
-
na zasadzie wzajemności – innym instytucjom ustawowo upoważnionym do udzielania kredytów – o wierzytelnościach oraz o obrotach i stanach rachunków bankowych w zakresie, w jakim informacje te są niezbędne w związku z udzielaniem kredytów, pożyczek pieniężnych, gwarancji bankowych i poręczeń;
-
zakładom ubezpieczeń, zakładom reasekuracji, dominującym podmiotom ubezpieczeniowym, dominującym podmiotom nieregulowanym lub mieszanym dominującym podmiotom ubezpieczeniowym w zakresie niezbędnym do wykonywania obowiązujących te podmioty przepisów dotyczących nadzoru nad grupą, o których mowa w ustawie z dnia 11 września 2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej (Dz.U. z 2024 r. poz. 838), oraz w zakresie niezbędnym do wykonywania obowiązujących te podmioty przepisów dotyczących nadzoru uzupełniającego sprawowanego na podstawie ustawy o nadzorze uzupełniającym.
Udzielanie informacji na żądanie (art. 105 ust. 1 pkt 2 PrBank)
Wśród podmiotów, którym bank ma obowiązek udostępnić informacje objęte tajemnicą bankową na ich żądanie należy wskazać:
Szefa Krajowej Administracji Skarbowej, sąd, prokuratora, naczelnika urzędu celno-skarbowego albo naczelnika urzędu skarbowego, Prezesa Najwyższej Izby Kontroli, Bankowy Fundusz Gwarancyjny, biegłego rewidenta, Straż Graniczną, Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Agencję Wywiadu, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralne Biuro Antykorupcyjne, Policję, Żandarmerię Wojskową, Straż Graniczną, Służbę Więzienną, Służbę Ochrony Państwa, Ministra Sprawiedliwości, Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, Szefa Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, czy też Narodowy Bank Polski.
Wszystkie te podmioty są uprawnione w odpowiednim zakresie, który nie jest dowolny, zaś wynika wprost z przepisów. Tytułem przykładu, Prezes Najwyższej Izby Kontroli jest uprawniony w zakresie niezbędnym do przeprowadzenia postępowania kontrolnego określonego w ustawie z dnia 23 grudnia 1994 r. o Najwyższej Izbie Kontroli (Dz.U. z 2022 r. poz. 623).
Zwolnienie z tajemnicy bankowej – jaki organ?
Abstrahując od kwestii poruszanych w poprzednich podtytułach (m.in. obowiązku udzielania przez bank informacji objętych tajemnicą na żądanie konkretnych podmiotów), zwolnić z tajemnicy bankowej może co do zasady sąd.
W niektórych przypadkach zwolnienie z tajemnicy będzie miało natomiast charakter formalny. Tak się dzieje chociażby w przypadku postępowania karnego, w którym możliwe jest zwolnienie z tajemnicy w oparciu o postanowienie prokuratora, jeżeli prowadzi on postępowanie w sprawie popełnienia przestępstwa lub przestępstwa skarbowego przeciwko osobie fizycznej, która jest klientem banku.
Kiedy dochodzi do złamania tajemnicy bankowej? Co za to grozi?
Do złamania tajemnicy bankowej dojdzie w sytuacji, gdy podmiot obowiązany do jej zachowania nie uczyni zadość swojemu obowiązkowi.
Trzeba mieć na uwadze, że tajemnica bankowa jest jednym z fundamentalnych podstaw funkcjonowania systemu bankowego, albowiem stanowi wyraz roli banku jako instytucji zaufania publicznego, mającą na celu zagwarantowanie klientom jak najszerszą oraz jak najpełniejszą ochronę ich danych.
Do złamania tajemnicy bankowej dojdzie przede wszystkim w sytuacji, gdy podmioty obowiązane do jej zachowania ujawnią lub wykorzystają informacje stanowiące tajemnicę bankową niezgodnie z upoważnieniem określonym w ustawie. Takie działanie podlega zaś odpowiedzialności karnej. W myśl bowiem art. 171 ust. 5 PrBank Kto, będąc obowiązany do zachowania tajemnicy bankowej, ujawnia lub wykorzystuje informacje stanowiące tajemnicę bankową, niezgodnie z upoważnieniem określonym w ustawie, podlega grzywnie do 1 000 000 złotych i karze pozbawienia wolności do lat 3.
Przez pojęcie „ujawnia” należy rozumieć każde zachowanie, które umożliwia innemu podmiotowi zapoznanie się z treścią tajemnicy. Takim działaniem będzie więc zarówno przekazanie informacji słownie, pisemnie, poprzez gest, jak i udostępnienie kodów służących do przełamania zabezpieczeń mających chronić tę informację. Co ważne, przekazanie tajemnicy w sposób niezrozumiały dla odbiorcy nie będzie poczytywane za jej ujawnienie, np. w przypadku przekazania informacji w języku obcym (niezrozumiałym) dla odbiorcy.
Aleksandra Majkowska
Radca Prawny
Jestem radcą prawnym specjalizującym się w prawie cywilnym oraz w postępowaniach o zapłatę w tym w tzw. sprawach frankowych oraz z tytułu niewykupionych obligacji korporacyjnych. Reprezentuję klientów w sprawach rodzinnych tj. o rozwód, o alimenty, o ustalenie i ograniczenie kontaktów z dzieckiem oraz o separację i zniesienie separacji. Opiniuję i weryfikuję umowy cywilnoprawne. Ukończyłam studia podyplomowe z zamówień publicznych. Doświadczenie zdobywam od 2015 roku pracując w największych kancelariach prawnych na Pomorzu.
Przeczytaj również: