Czym jest apelacja cywilna?
Apelacja w postępowaniu cywilnym jest środkiem zaskarżenia przysługującym stronie od orzeczenia (wyroku lub postanowienia) rozstrzygającego merytorycznie sprawę, a tym samym kończącego postępowanie przed sądem I instancji. Skutkuje koniecznością ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy przez sąd wyższej instancji, co poniekąd na ma celu naprawę ewentualnych błędów popełnionych przez sąd pierwszoinstancyjny bądź stronę, a więc ma charakter także kontrolny.
Jest to bardzo istotne pismo, mogące wpłynąć w sposób znaczący na uzyskane rozstrzygnięcie, powodując jego zmianę bądź uchylenie. Stąd też bardzo ważnym jest umiejętność jego prawidłowego konstruowania, a przede wszystkim – co najważniejsze – konstruowania zarzutów.
Co powinna zawierać apelacja w postępowaniu cywilnym i w jakim terminie oraz gdzie należy ją wnieść?
Apelacja powinna czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma procesowego (art. 126 i nast. k.p.c.), a ponadto zawierać:
- oznaczenie orzeczenia, od którego jest wniesiona, ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżane w całości czy w części
Należy dokładnie opisać orzeczenie, które zaskarżamy poprzez oznaczenie sądu, który go wydał (np. wyrok Sądu Rejonowego w Gdyni), wydziału (III Wydział Rodzinny i Nieletnich), daty wydania (z dnia 26 sierpnia 2024 r.), sygnatury akt (sygn. akt: III RC 125/24) oraz wskazać, czy orzeczenie zaskarżamy w całości, czy też w części, tj. czy zaskarżamy wszystkie jego rozstrzygnięcia, czy tylko niektóre z nich. Najczęściej, gdy wyrok bądź postanowienie zawiera kilka rozstrzygnięć, wyodrębnione zostają one w poszczególnych punktach. Wówczas należy wskazać, czy nie zgadzamy się z nimi wszystkimi, czy tylko z niektórymi z nich;
- zwięzłe przedstawienie i uzasadnienie zarzutów
Po pierwsze wskazać należy, iż nie ma żadnego określonego katalogu zarzutów. Zarzuty mogą dotyczyć naruszenia prawa materialnego, naruszenia przepisów postępowania bądź błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy. Przy czym warto pamiętać, iż sąd związany jest wyłącznie zarzutami dotyczącymi naruszenia prawa procesowego (nie jest związany zarzutami dotyczącymi naruszenia prawa materialnego). Innymi słowy, sąd z urzędu może stwierdzić, iż w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, czego sam z siebie (tj. bez zarzutu skarżącego) nie może uczynić w zakresie naruszeń prawa procesowego.
Jeżeli apelacja nie jest sporządzana przez profesjonalnego pełnomocnika, skarżący nie ma obowiązku wskazywać konkretnych przepisów. Wystarczającym pozostaje wskazanie przez niego, nawet w treści uzasadnienia, w sposób dostatecznie zrozumiały co budzi jego wątpliwość oraz sprzeciw. Zasady te nie mają jednak zastosowania przy sporządzaniu apelacji przez zawodowego pełnomocnika.
W zarzutach co do podstawy faktycznej rozstrzygnięcia należy wskazać fakty ustalone przez sąd pierwszej instancji niezgodnie z rzeczywistym stanem rzeczy lub istotne dla rozstrzygnięcia fakty nieustalone przez sąd pierwszej instancji (art. 368 § 1 1 k.p.c.);
- powołanie, w razie potrzeby, nowych faktów lub dowodów
Jakkolwiek istnieje możliwość powołania nowych faktów i dowodów w postępowaniu apelacyjnym, tak należy jedocześnie uprawdopodobnić, że ich powołanie nie było możliwe w postępowaniu pierwszoinstancyjnym bądź też że potrzeba ich powołania wynikła później.
Jeżeli powołujemy się na fakt wykazany dowodem utrwalonym za pomocą urządzenia rejestrującego dźwięk albo obraz i dźwięk, koniecznym pozostaje nadto odpowiednie oznaczenie części zapisu dotyczącego tego faktu (najczęściej jest to wskazanie nazwy nagrania oraz konkretnego przedziału czasowego);
- wniosek o zmianę lub o uchylenie orzeczenia z zaznaczeniem zakresu żądanej zmiany lub uchylenia
Skarżący powinien wskazać, czy żąda zmiany zaskarżonego orzeczenia i na czym ta zmiana miałaby polegać (np. wnoszę o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości) bądź też czy wnosi o uchylenie orzeczenia w celu ponownego rozpoznania sprawy przez sąd I instancji (UWAGA: uchylenie orzeczenia jest możliwe tylko i wyłącznie w konkretnych, ustawowych przypadkach).
Przy czym sąd II instancji nie jest związany wnioskami apelacji zgłoszonymi przez stronę (tj. może wydać inne orzeczenie, aniżeli wnioskowane przez skarżącego).
Jak zostało wskazane powyżej, apelacja (poza powyższymi wymogami) powinna czynić również zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma procesowego. Wymogi te określone zostały przez ustawodawcę m.in. w art. 126 § 1 k.p.c. i nast., zgodnie z którymi każde pismo procesowe powinno zawierać:
1) oznaczenie sądu, do którego jest skierowane;
2) imiona i nazwiska lub nazwy stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników;
3) oznaczenie rodzaju pisma;
4) osnowę wniosku lub oświadczenia;
5) w przypadku gdy jest to konieczne do rozstrzygnięcia co do wniosku lub oświadczenia – wskazanie faktów, na których strona opiera swój wniosek lub oświadczenie, oraz wskazanie dowodu na wykazanie każdego z tych faktów;
6) podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika;
7) wymienienie załączników.
Trzeba także pamiętać, że dalsze pismo w sprawie (a takim jest właśnie apelacja) musi zawierać w swej treści sygnaturę akt oraz wartość przedmiotu zaskarżenia, jeżeli od tej wartości zależy m.in. wysokość opłaty lub dopuszczalność środka odwoławczego, a przedmiotem sprawy nie jest oznaczona kwota pieniężna.
W oparciu o powyższe można dojść do przekonania, iż sporządzenie apelacji nie jest zbyt skomplikowaną czynnością. Nic bardziej mylnego – prawidłowe sporządzenie „dobrej jakościowo” apelacji to bardzo trudne, wielogodzinne oraz pracochłonne zadanie, z którym bardzo często mierzą się sami pełnomocnicy stron, walcząc o ich szeroko pojęte dobro.
Apelację wnosi się do sądu, który wydał zaskarżone orzeczenie, w terminie dwutygodniowym od doręczenia stronie skarżącej orzeczenia z uzasadnieniem (apelacja jest zatem skierowana do sądu II instancji, niemniej fizycznie składa się ją do (a dokładniej za pośrednictwem) sądu I instancji). UWAGA: Termin do sporządzenia pisemnego uzasadnienia orzeczenia może zostać wydłużony do trzech tygodni. Wówczas sąd zawiadamia stronę o tym wydłużonym terminie doręczając jej orzeczenie z uzasadnieniem. Błędne oznaczenie terminu przez sąd, skutkuje przyjęciem, iż strona która się do niego zastosowała apelację wniosła w terminie. Powyższe terminy uważa się za zachowane także wtedy, gdy przed ich upływem strona wniosła apelację bezpośrednio do sądu II instancji. Wówczas sąd ten zawiadamia sąd I instancji o wniesieniu apelacji, żądając jednocześnie przedstawienia akt sprawy.
Jak napisać apelację krok po kroku?
W pierwszej kolejności trzeba pamiętać o tym, iż po wydaniu orzeczenia należy w terminie 7 dni złożyć wniosek o sporządzenie oraz doręczenie jego uzasadnienia, który co do zasady podlega opłacie (WYJĄTEK: zwolnienia wynikające z ustawy bądź zwolnienie przez sąd na wniosek strony). Przed wniesieniem apelacji jest to krok obligatoryjny (bez uzyskania uzasadnienia złożenie apelacji nie będzie możliwe).
Po uzyskaniu orzeczenia wraz z uzasadnieniem, należy skrupulatnie przeanalizować ich treść i motywy rozstrzygnięcia sądu (m.in. co sąd uznał za wiarygodne i dlaczego, na czym opierał się wydając orzeczenie o takiej treści), w tym wagę uchybień sądu bądź stron.
Następnie, stosując się do wymogów opisanych w uprzedniej części niniejszego artykułu, rozpocząć niełatwą pracę w sporządzaniu treści środka zaskarżenia.
Czy apelację musi pisać adwokat?
Nie ma ustawowego obowiązku, by apelację sporządzał adwokat bądź inny profesjonalny pełnomocnik. Z całą pewnością jednak, zważając na jego wiedzę i doświadczenie w tym zakresie, w tym stopień skomplikowania pisma, zaleca się, by formułował go profesjonalista. Prawidłowe oraz skrupulatne sporządzenie apelacji, podniesienie trafnych zarzutów oraz ich wyczerpujące i logiczne uzasadnienie, może bowiem przekonać sąd II instancji do zmiany bądź uchylenia niekorzystnego dla Państwa rozstrzygnięcia, w czym z całą pewnością jesteśmy w stanie Państwu pomóc.
Aleksandra Majkowska
Radca Prawny
Jestem radcą prawnym specjalizującym się w prawie cywilnym oraz w postępowaniach o zapłatę w tym w tzw. sprawach frankowych oraz z tytułu niewykupionych obligacji korporacyjnych. Reprezentuję klientów w sprawach rodzinnych tj. o rozwód, o alimenty, o ustalenie i ograniczenie kontaktów z dzieckiem oraz o separację i zniesienie separacji. Opiniuję i weryfikuję umowy cywilnoprawne. Ukończyłam studia podyplomowe z zamówień publicznych. Doświadczenie zdobywam od 2015 roku pracując w największych kancelariach prawnych na Pomorzu.
Przeczytaj również:
Dziedziczenie długów bez majątku – czy to możliwe?