Jakie dowody do rozwodu z orzeczeniem o winie?

Kiedy żądać rozwodu z orzeczeniem o winie?

W pierwszej kolejności warto przypomnieć, iż co do zasady przy orzekaniu rozwodu, sąd orzeka także, czy i który z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia. Jednakże na zgodne żądanie małżonków sąd nie będzie rozstrzygał w tym zakresie. Wówczas następują skutki takie, jakby żaden z małżonków nie ponosił winy. Zatem po pierwsze, by móc uzyskać rozwód z orzeczeniem o winie, jedna ze stron musi z takim formalnym wnioskiem wystąpić do sądu. 

Oczywistym zdaje się, iż żądanie rozwodu z orzeczeniem o winie będzie możliwe wyłącznie w przypadku, kiedy współmałżonek będzie przekonany, a ponadto będzie zdolny do wykazania stosownym materiałem dowodowym (np. zeznaniami świadków, dowodem z dokumentów), iż winę rozkładu pożycia ponosi wyłącznie jego mąż bądź żona, a więc, że świadome działania bądź zaniechania wyłącznie tego małżonka doprowadziły do zupełnego oraz trwałego rozkładu pożycia małżeńskiego. Co ważne, działania bądź zaniechania małżonka, którego winę chcemy wykazać, muszą być wyrazem jego woli oraz mieć miejsce jeszcze przed zupełnym oraz trwałym rozkładem (a więc do niego doprowadzić), a ponadto wpływać bezpośrednio na ten rozpad. Możliwość przypisania drugiemu małżonkowi współwiny, chociażby w mniejszym zakresie, wyłącza szansę uzyskania rozwodu z orzeczeniem winy wyłącznie jednej strony.

Z ugruntowanego orzecznictwa wynika bezsprzecznie, że na gruncie przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o rozwodzie, za zawinione uznaje się działanie lub zaniechanie będące wyrazem woli małżonka, które – naruszając wynikające z przepisów prawa lub zasad współżycia społecznego obowiązki – prowadzi do zupełnego i trwałego rozkładu pożycia, a w konsekwencji do rozwodu (wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 28 września 2000 r., IV CKN 112/00). Dla przyjęcia współwiny za rozkład pożycia między małżonkami wystarczy, gdy drugi małżonek swoim postępowaniem przyczynił się do tego rozkładu, chociażby stopień jego zawinienia był mniejszy; wina w rozkładzie pożycia małżeńskiego nie podlega stopniowaniu (vide: postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 20 listopada 2020 r., III CNP 6/20).

Zatem, aby sąd mógł orzec winę jednego małżonka, musi stwierdzić, iż zaistniały łącznie następujące przesłanki: 1) zupełny i trwały rozkład pożycia małżeńskiego; 2) zawinione zachowanie wyłącznie jednego małżonka; 3) związek przyczynowy pomiędzy rozkładem pożycia a zachowaniem, o którym mowa w pkt 2. Do sytuacji takich bardzo często zalicza się niewierność małżeńską, nadużywanie alkoholu lub innych środków odurzających, przemoc domową, zaniedbywanie obowiązków małżeńskich lub domowych, opuszczenie małżonka, odmowę przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, nadmierną oraz nieuzasadnioną kłótliwość, lekkomyślny i frywolny tryb życia, odmowę wsparcia oraz współdziałania w opiece nad dziećmi. Niemniej przy orzekaniu o winie, należy jednocześnie brać pod uwagę zasady postępowania ustalone wspólnie przez małżonków, które obowiązywały lub miały obowiązywać w ich wzajemnych stosunkach małżeńskich, w świetle obowiązującego porządku prawnego.

Pytanie zatem wydaje się na pozór proste, a jednak nie można na nie odpowiedzieć jednoznacznie. Motywy jakimi Klienci kierują się przy podejmowaniu decyzji w tym zakresie są bardzo różne – od pobudek czysto prywatnych oraz wyznawanych w życiu zasad, po zabezpieczenie finansowe przed ewentualnymi roszczeniami alimentacyjnymi współmałżonka, czy też w związku z czekającym strony podziałem majątku wspólnego, co też szerzej opisywaliśmy dla Państwa w artykule https://kancelaria-szczurek.pl/ile-trwa-rozwod-bez-orzekania-o-winie-jakie-sa-korzysci-i-koszty/. Oczywiście przy założeniu, że są oni zdolni wykazać przesłanki, o których wspomnieliśmy powyżej. Trzeba mieć jednocześnie na względzie, że każda sytuacja jest inna, stany faktyczne różnią się bardzo często detalami, które jednak znacząco wpływają na zasadność dążenia do uzyskania wyroku rozwodowego z orzeczeniem o winie.

Wina – elementy obiektywne oraz subiektywne

Zaistnienie elementu obiektywnego winy najczęściej stwierdzany jest w przypadku naruszenia przez danego małżonka obowiązków ustawowych lub wynikających z zasad współżycia społecznego, tak osobistych jak i majątkowych, m.in. wypływających z art. 23, 24, 27, 28¹ k.r.o. Nie należy zapominać, że naganne zachowania mogą być skierowane bezpośrednio przeciwko współmałżonkowi, ale również przeciwko jego dzieciom, czy też innym osobom mu bliskim, co bez wątpienia jest sprzeczne z zasadą lojalności małżeńskiej.

Element subiektywny wiąże się natomiast z nagannością zachowań. W tym przypadku ocena opiera się więc na kryteriach przede wszystkim moralnych, a nie prawnych. 

UWAGA: Choroba psychiczna małżonka może wyłączać możliwość przypisania mu winy w rozkładzie pożycia małżeńskiego, niemniej jest to uzależnione od rodzaju choroby, jej przebiegu, nasilenia objawów, czasu remisji (o ile występuje) oraz kilku innych czynników.

Dlaczego warto gromadzić dowody w sprawie rozwodowej?

Przygotowanie do procesu rozwodowego, w przypadku założenia dążenia do wykazywania winy jednej ze stron, ma niebagatelne znaczenie. Wszelkie przywoływane przez danego małżonka okoliczności mające przemawiać za wyłączną winą męża bądź żony, muszą być bowiem udowodnione. Tak więc, jeżeli małżonek twierdzi, że alkoholizm męża bądź żony doprowadził do zupełnego i trwałego rozkładu pożycia małżeńskiego musi wykazać to twierdzenie stosownymi dowodami. Same twierdzenia (słowa) z dużym prawdopodobieństwem zostaną uznane przez sąd za niewystarczające. Innymi słowy wina musi być należycie wykazana i udowodniona. W przeciwnym wypadku, sąd nie przychyli się do Państwa żądania.

Jak udowodnić winę w rozpadzie pożycia małżeńskiego?

Zasady rozkładu ciężaru dowodu w sprawach rozwodowych nie różnią się od tych, które obowiązują w procesie cywilnym. Zgodnie z art. 6 k.c. ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne (art. 232 k.p.c.). Zatem to małżonek, który zarzuca winę współmałżonkowi musi udowodnić okoliczności przez siebie przywoływane,  by uzyskać rozstrzygnięcie zgodne ze swoim żądaniem. 

Do najczęstszych dowodów w sprawach rozwodowych zaliczyć należy: dokumenty (oryginały i kserokopie), zdjęcia, nagrania audio/wideo, korespondencję między małżonkami bądź małżonkiem i osobami trzecimi (SMS, e – mail), zeznania świadków, sprawozdanie z czynności detektywistycznych. Katalog dowodów jest otwarty. 

O co pyta sędzia na rozprawie rozwodowej?

Warto zacząć od tego, że nie ma żadnego katalogu pytań, które sąd kieruje do stron (rozwodzących się małżonków). Niemniej sąd, również wskutek zadawania pytań małżonkom, musi ustalić czy doszło do zupełnego i trwałego rozkładu pożycia małżeńskiego, czy miało miejsce zawinione zachowanie jednego z małżonków oraz czy pomiędzy tym zachowaniem a rozkładem istnieje związek przyczynowo – skutkowy.

W pierwszej kolejności przesłuchiwana jest strona powodowa (strona wnosząca pozew), kolejno strona pozwana. 

Sąd pyta przede wszystkim o:

• przebieg małżeństwa (przykładowe pytania: „Jak i kiedy się Państwo poznaliście?”, „Czy jest to pierwszy Pani/Pana związek małżeński?”, „Jak wyglądał przebieg małżeństwa?”, „Czy dogadywaliście się Państwo ze sobą?”);
• przyczynę rozkładu pożycia małżeńskiego, w tym kiedy do niego doszło (przykładowe pytanie: „Kiedy relacje pomiędzy Państwem zaczęły się psuć i dlaczego?”);
• kwestie pozwalające ocenić, czy doszło rzeczywiście do zupełnego i trwałego rozkładu pożycia małżeńskiego, w tym czy istnieją widoki na utrzymanie małżeństwa (przykładowe pytania: „Czy kocha Pan/Pani męża/żonę?”, „Czy jest Pan/Pani związana/y emocjonalnie z małżonkiem?”, „Czy prowadzą Państwo wspólnie gospodarstwo domowe, robicie wspólnie zakupy, jadacie razem posiłki?”, „Kiedy ustało pomiędzy Państwem pożycie fizyczne?”, „Czy pozostaje Pan/Pani w nowym związku z inną osobą?”, „Czy próbowaliście Państwo ratować związek małżeński?”).

Jeżeli małżonkowie posiadają wspólne małoletnie dzieci, sąd również rozpyta o kwestie związane z ich dotychczasowym wychowaniem, rozwojem, sprawowaniem nad nimi pieczy, czy też realizowaniem kontaktów, a także w jakim zakresie dzieci są związane z każdym z małżonków. Jeśli małżonkowie nie będą zgodni co do tego jak opieka, realizowanie kontaktów i władza rodzicielska miałaby wyglądać po rozwodzie, w tym zakres obowiązku alimentacyjnego każdego z nich, sąd będzie zmuszony zasięgnąć opinii specjalistów sądowych, najczęściej opinii OZSS – Opiniodawczego Zespołu Specjalistów Sądowych składającego się ze specjalistów z zakresu m.in. psychologii, pedagogiki, psychiatrii. To na tym dowodzie w głównej mierze sąd będzie opierał się orzekając o sprawach małoletnich dzieci stron po rozwodzie.

Adwokat do sprawy rozwodowej – dlaczego warto go mieć?

Jak już wcześniej wspomnieliśmy, sytuacja każdego Klienta jest inna i niepowtarzalna. Stany faktyczne różnią się bardzo często detalami, które jednak znacząco wpływają na zasadność dążenia do uzyskania wyroku rozwodowego z orzeczeniem o winie, a niejednokrotnie nie są dostrzegane przez Klientów. Procesy rozwodowe wiążą się bowiem z dużymi emocjami, czasami wzajemnym żalem i roszczeniami stron, które mogą zaburzać obiektywne spojrzenie na sprawę. Z całą pewnością profesjonalny pełnomocnik mający szeroką oraz kompleksową wiedzę w zakresie tego typu spraw, w tym ich przebiegu, pomoże skutecznie oraz prawidłowo przeprowadzić Klienta przez postępowanie sądowe oraz zadba o jak najlepsze zabezpieczenie jego sytuacji i praw, co może być utrudnione podczas emocjonalnego działania strony bądź jej niewiedzy w zakresie możliwych do wykorzystania w sprawie środków oraz wniosków.

Nie należy równocześnie zapominać, iż sprawy o rozwód, w szczególności te zawierające żądanie orzeczenia winy jednego z małżonków, są procesami długotrwałymi, mogącymi trwać nawet kilka lat. Proces sądowy z zasady oparty jest na prowadzeniu obszernego postępowania dowodowego, zaś przedkładane dowody bądź wydawane opinie specjalistów sądowych wymagają wiedzy i umiejętności do skutecznego ich zakwestionowania. Nie bez znaczenia pozostaje przy tym zdolność zadawania pytań świadkom oraz czuwania nad sposobem ich przesłuchiwania przez sąd, jak i przez stronę przeciwną.

Z całą pewnością zespół kancelarii wykwalifikowany w tego typu sprawach jest w stanie zadbać o Państwa szeroko pojęte dobro i interes, jak i poniekąd komfort psychiczny, odciążając w kwestiach związanych stricte z przebiegiem sprawy o rozwód. Kancelaria współpracuje również z innymi specjalistami, m.in. psychologami oraz detektywami, świadczącymi pomoc pozaprawną na rzecz Klientów. Swobodę wyboru zawsze jednak pozostawiamy Państwu.

Przeczytaj również:

Jak napisać apelację cywilną?

Ile trwa rozwód bez orzekania o winie?

Czym jest umowa NDA?