Czym są alimenty na dziecko ?

Czym są alimenty na dziecko ?

Pojęcie alimentów, a dokładniej obowiązku alimentacyjnego, zostało zdefiniowane w art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, zgodnie z którym jest to obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania. Powyższa definicja obejmuje zarówno dzieci, jak i osoby dorosłe, których obowiązek do alimentacji będzie wynikał z pokrewieństwa bądź też innych osobistych więzi z uprawnionym, w zakresie uregulowanym w przepisach. Należy bowiem pamiętać, że obowiązek obciąża wyłącznie osoby wskazane wprost w ustawie.

Z całą pewnością obowiązek ten obciąża rodziców względem ich dzieci. Rodzice obowiązani są zaś do świadczeń alimentacyjnych względem swojego dziecka, które nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z jego majątku wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. W przypadku małoletnich dzieci obowiązek ten obejmuje zarówno środki utrzymania (m.in. wyżywienie, odzież, obuwie, środki czystości etc.), jak i środki wychowania (środki służące odpowiedniemu rozwojowi umysłowemu i fizycznemu dziecka, np. zajęcia dodatkowe).

Obowiązek alimentacyjny – kiedy powstaje?

Obowiązek alimentacyjny powstaje z mocy prawa, bez względu na wolę stron. Zatem wyrok sądowy w sprawie o alimenty wyłącznie konkretyzuje istniejący już obowiązek, poprzez określenie zakresu świadczenia i sposobu jego regulowania przez zobowiązanego.

Niemniej, aby doszło do powstania roszczenia o świadczenie alimentacyjne, muszą zaistnieć przesłanki wspomniane powyżej. W przypadku dziecka będą to następujące wymogi: 1) niemożność samodzielnego utrzymania się przez dziecko; 2) niemożność pokrycia kosztów utrzymania dziecka z dochodu uzyskiwanego z jego majątku.

Co wchodzi w skład alimentów? Ile wynoszą alimenty na dziecko w 2025 ?

Ustalając zakres obowiązku alimentacyjnego należy brać pod uwagę usprawiedliwione potrzeby dziecka oraz zarobkowe i majątkowe możliwości rodzica. Trzeba jednocześnie pamiętać, iż dzieci mają prawo do równej stopy życiowej z rodzicami bez względu na to czy żyją z nimi wspólnie, czy też oddzielnie. Rodzice obowiązani są zatem zapewnić dziecku takie warunki, w jakich sami funkcjonują.

Zakres usprawiedliwionych potrzeb dziecka powinien być ustalony w ten sposób, aby w razie ich zaspokojenia stopa życiowa dziecka była taka sama jak stopa życiowa rodziców. Konsekwencją tego zapatrywania jest to, że rodzice w żadnym razie nie mogą uchylić się od obowiązku alimentacyjnego względem dziecka, które nie może się utrzymać samodzielnie, tylko na tej podstawie, że wykonywanie obowiązku alimentacyjnego stanowiłoby dla nich nadmierny ciężar. Rodzice muszą więc podzielić się z dzieckiem nawet najmniejszymi dochodami. Nie chodzi tu o mechaniczny podział osiąganych przez rodziców dochodów, ale o zbliżone z rodzicami zaspokojenie usprawiedliwionych potrzeb dzieci, przy uwzględnieniu ich wieku, stanu zdrowia, kierunku szkolenia oraz innych indywidualnych okoliczności (wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 5 maja 1998 r., I CKN 284/98).

Ustalając zakres obowiązku alimentacyjnego, należy uwzględnić w szczególności:

1. koszt wyżywienia,

2. koszt zakupu odzieży i obuwia,

3. koszt wizyt lekarskich,

4. koszt zakupu lekarstw, witamin,

5. koszt rozrywki, spędzania wolnego czasu (np. kino, basen),

6. koszt wakacji, ferii zimowych – jeżeli każdy z rodziców spędza z dzieckiem w tym okresie czas w takim samym zakresie i ponosi wówczas samodzielnie wydatek z tym związany (np. dziecko spędza wakacje z ojcem przez cały lipiec, zaś z matką przez cały sierpień) wówczas koszt ten może nie zostać uwzględniony przy ustalaniu wysokości alimentów,

7. koszt artykułów higienicznych, środków czystości,

8. koszt dodatkowych usług (np. fryzjer),

9. koszt zajęć dodatkowych (np. zajęcia sportowe, językowe),

10. koszty mieszkaniowe,

11. koszty opłat abonamentowych (telewizja, Internet, telefon),

12. koszty związane z uczęszczaniem dziecka do placówki (przedszkola, szkoły),

13. koszty dojazdu (koszt paliwa, biletów).

Powyższe wyliczenie ma charakter wyłącznie przykładowy. Jeżeli dziecko z uwagi na swój wiek, czy też stan zdrowia, wymaga pokrywania dodatkowych wydatków ponad te standardowe (np. wymaga specjalnego żywienia bądź musi pozostawać pod specjalistyczną opieką lekarską), wówczas z całą pewnością należy to uwzględnić i odpowiednio udokumentować.

UWAGA: Realizacja obowiązku alimentacyjnego względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o jego utrzymanie lub wychowanie. Przez osobiste staranie rozumie się zapewnienie całodobowej opieki, a więc wykonywanie czynności takich jak m.in. gotowanie, pranie, opieka w czasie choroby.

Nie oznacza to jednak, że ta forma wypełniania obowiązku alimentacyjnego ma pierwszeństwo przed obowiązkiem finansowego partycypowania w kosztach utrzymania i wychowania. Wymaga ona bowiem uzasadnienia okolicznościami danej sprawy. Jeżeli jednak dziecko na co dzień pozostaje pod pieczą jednego z rodziców, zaś drugi rodzic widuje się z małoletnim sporadycznie (np. w weekendy), wówczas ten drugi z całą pewnością będzie zobowiązany do większej partycypacji finansowej, aniżeli ten, pod którego opieką dziecko pozostaje. Wiek dziecka, czy też stan jego zdrowia psychofizycznego także nie będą obojętne dla ustaleń w tym zakresie.

Jak już powyżej zostało wskazane, zakres obowiązku alimentacyjnego, wyznaczają również możliwości zarobkowe i majątkowe rodzica. Przez możliwości zarobkowe i majątkowe należy rozumieć zarobki i dochody, które rodzic może i powinien uzyskiwać przy należytym, pełnym i właściwym wykorzystaniu swoich kwalifikacji, sił fizycznych oraz zdolności zarobkowych, umysłowych. Przez możliwości majątkowe zobowiązanego rozumie się także aktywa wchodzące w skład majątku rodzica, a także dochody z niego osiągane, tudzież dochody, które możnaby było osiągać w przypadku prawidłowego gospodarowania danym aktywem.

Przez usprawiedliwione potrzeby uprawnionego rozumieć należy potrzeby, których zaspokojenie zapewni mu – odpowiednio do jego wieku i uzdolnień – prawidłowy rozwój fizyczny i duchowy. Możliwości zarobkowe i majątkowe zobowiązanego określają zarobki i dochody, jakie uzyskiwałby przy pełnym wykorzystaniu swych sił fizycznych i zdolności umysłowych, nie zaś rzeczywiste zarobki i dochody. Dzieci mają prawo do równej z rodzicami stopy życiowej niezależnie od tego, czy żyją z nimi wspólnie, czy też oddzielnie (uchwała pełnego składu Izby Cywilnej i Administracyjnej Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 1987 r., III CZP 91/86).

Z powyższego zatem wynika jednoznacznie, że nie można wskazać żadnej konkretnej kwoty alimentów, która będzie obowiązywała w roku 2025. Wszystko bowiem zależy od okoliczności wskazanych w uprzedniej części niniejszego artykułu, dotyczących konkretnej sprawy.

Co nie wlicza się do alimentów?

Warto zacząć od odpowiedzi na jedno z najczęściej zadawanych pytań przez Klientów, która brzmi następująco: co do zasady, świadczenie 800 plus nie wpływa na wysokość obowiązku alimentacyjnego. Stwierdzenie „co do zasady” nie jest tutaj przypadkowe, albowiem zdarzają się (choć bardzo sporadycznie) wyroki, w których sądy jednak biorą przedmiotową okoliczność pod uwagę, wskazując, iż fakt otrzymywania tego świadczenia nie może zostać całkowicie pominięty. Tak czy inaczej, nie może on zostać uwzględniony przy ustalaniu wysokości alimentów.

Ustawodawca wprost wskazał, czego nie należy wliczać do świadczenia alimentacyjnego. Na zakres świadczeń alimentacyjnych nie wpływają (art. 135 § 3 k.r.o.):

1) świadczenia z pomocy społecznej lub funduszu alimentacyjnego, o którym mowa
w ustawie z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2023 r. poz. 1993), podlegające zwrotowi przez zobowiązanego do alimentacji;

2) świadczenia, wydatki i inne środki finansowe związane z umieszczeniem dziecka w pieczy zastępczej, o których mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej;

3) świadczenie wychowawcze, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2023 r. poz. 810 i 1565), a więc wspomniane świadczenie 800 plus;

4) świadczenia rodzinne, o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 390, 658 i 1429), np. zasiłek rodzinny wraz z dodatkami, zapomoga i świadczenia wypłacane przez gminy (w tym jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia dziecka);

5) rodzicielskie świadczenie uzupełniające, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz.U. z 2022 r. poz. 1051).

Jak długo trzeba płacić alimenty na dziecko?

Obowiązek alimentacyjny obciąża rodziców względem ich dziecka do momentu, kiedy nie uzyska ono możliwości samodzielnego utrzymania się. Pisaliśmy już o tym szerzej w artykule „co zwalnia z płacenia alimentów”, do zapoznania się z którym serdecznie Państwa zapraszamy.

Ponownie jednak podkreślimy w tym miejscu, iż w świetle prawa nie obowiązują żadne sztywne granice czasowe i wiekowe trwania obowiązku alimentacyjnego. Sam fakt osiągnięcia przez dziecko określonego wieku (np. 18 lat) nie skutkuje automatycznie możliwością uchylenia się od tego obowiązku.

Nie należy jednak zapominać, iż dziecko powinno dążyć do finansowego usamodzielnienia się, w szczególności wskutek zdobytego wykształcenia, posiadanych predyspozycji, czy też doświadczenia. Nieuzasadniona odmowa przez dziecko kontynuowania nauki, przy jednoczesnym żądaniu utrzymywania go przez rodziców, nie będzie zasługiwała na jakąkolwiek aprobatę.

W szerokim zakresie zasady regulujące obowiązek alimentacyjny określił Sąd Najwyższy m.in. w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej i Administracyjnej Sądu Najwyższego z dnia
16 grudnia 1987 r. III CZP 91/86, wskazując, że: obowiązek rodziców dostarczania środków utrzymania i wychowania trwa dopóty, dopóki dziecko nie zdobędzie, stosownie do swoich uzdolnień i predyspozycji, kwalifikacji zawodowych, czyli do chwili usamodzielnienia się, i to niezależnie od osiągniętego wieku (art. 133 § 1 KRO). Uzyskanie pełnoletności nie zmienia sytuacji prawnej dziecka w zakresie alimentów, jeżeli dziecko pobiera naukę w szkole lub na uczelni i czas na nią przeznaczony wykorzystuje rzeczywiście na zdobywanie kwalifikacji zawodowych.

W praktyce mogą występować różnorodne stany faktyczne, mające wpływ na istnienie obowiązku alimentacyjnego. Jeżeli np. czas pobierania nauki wydłuża się nadmiernie poza przyjęte ramy, gdy studiujący nie czyni należytych postępów w nauce, nie zdaje egzaminów i ze swej winy powtarza lata nauki w szkole lub na uczelni oraz nie kończy jej w okresie, przewidzianym w programie a ze względu na wiek i ogólne przygotowanie do pracy może ją podjąć, rodzice nie są obowiązani do alimentowania pełnoletniego dziecka. Obowiązek ten może natomiast istnieć w sytuacji, gdy takie dziecko w pierwszym roku po ukończeniu szkoły średniej podjęło tymczasową pracę zarobkową w celu uzyskania preferencji w przyjęciu go na studia – po pierwszym niepowodzeniu w tym względzie – a jego dotychczasowe kwalifikacje nie zapewniają mu odpowiedniego poziomu życia.

Zamiar podwyższenia kwalifikacji zawodowych przez pełnoletnie dziecko pracujące zawodowo także nie zawsze będzie rodzić obowiązek dostarczania mu środków utrzymania przez rodziców. Istotne znaczenie powinna tu mieć okoliczność, czy dotychczasowe przygotowanie zawodowe i nabyte wcześniej kwalifikacje pozwalają w pełni na samodzielne, regularne zarobkowanie, a więc na pokrycie własnych środków utrzymania.

Obowiązek alimentacyjny rodziców nie ustaje w ogóle, jeżeli dziecko na skutek kalectwa wrodzonego lub nabytego albo w związku z niedorozwojem umysłowym nie będzie w stanie samodzielnie zdobywać środków utrzymania.

Przed osiągnięciem przez dziecko pełnoletności, obowiązek alimentacyjny rodziców może ustać wcześniej tylko wówczas, gdy dziecko uzyska zawód, czy też podejmie zatrudnienie w czasie pobierania nauki, a osiągane zarobki pozwolą mu na zaspokojenie jego potrzeb.

Reasumując powyższe, jedyną miarodajną okolicznością, od której zależy zarówno powstanie, zakres, jak i ustanie obowiązku alimentacyjnego jest możliwość samodzielnego utrzymania się przez dziecko.

Przeczytaj również:

Dziedziczenie długów bez majątku – czy to możliwe?

Pozew o zapłatę – co to jest?

Czym jest powództwo przeciwegzekucyjne?