Czy można obciążyć dłużnika kosztami windykacji?
Odpowiedź na to pytanie brzmi: to zależy. Co do zasady, koszty windykacji obciążają w pierwszej kolejności wierzyciela, niemniej w pewnych sytuacjach wierzyciel może żądać ich rekompensaty od dłużnika. Wierzyciel ma prawo wówczas żądać od dłużnika zwrotu kosztów, jakie pokrył tytułem windykacji przysługującego mu roszczenia, zarówno tych które poniósł na etapie przedsądowym (polubownym), jak i w postępowaniu sądowym, czy też egzekucyjnym. Co prawda w każdym z tych przypadków możliwość, zakres oraz sposób egzekwowania kosztów będzie się różnił, ale cel którym jest odzyskanie konkretnych kwot pozostanie niezmieniony.
ETAP PRZEDSĄDOWY (POLUBOWNY)
Na tym etapie wierzyciel już w przedsądowym wezwaniu do zapłaty, żąda rekompensaty kosztów poniesionych przez siebie tytułem windykacji należności. Uprawnienie to zostało przyznane na mocy przepisów ustawowych wyłącznie w sytuacji, gdy po obu stronach (wierzyciel – dłużnik) występują szeroko rozumiani przedsiębiorcy (a dokładniej podmioty określone w art. ust. 1 – 7 ustawy), zaś zadłużenie powstało w ramach wykonywanej przez nich działalności gospodarczej. Powyższe uprawnienie wynika z art. 10 ust. 1 – 4 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych. W myśl tego przepisu wierzycielowi, od dnia nabycia uprawnienia do odsetek (o których mowa w art. 7 ust. 1 lub art. 8 ust. 1 ustawy), przysługuje od dłużnika, bez wezwania, rekompensata za koszty odzyskiwania należności, stanowiąca równowartość kwoty:
1) 40 euro – gdy wartość świadczenia pieniężnego nie przekracza 5.000 zł;
2) 70 euro – gdy wartość świadczenia pieniężnego jest wyższa niż 5.000 zł, ale niższa niż 50.000 zł;
3) 100 euro – gdy wartość świadczenia pieniężnego jest równa lub wyższa od 50.000 zł.
Równowartość kwoty rekompensaty jest ustalana (przeliczana) przy zastosowaniu średniego kursu euro ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym świadczenie pieniężne stało się wymagalne. Nie należy zapominać jednak o treści art. 4 pkt 1 – 7 oraz art. 2 pkt 1 – 7 ustawy, które wskazują wprost zakres podmiotowy oraz wyjaśniają istotne podjęcia ustawowe, w tym co należy rozumieć przez transakcję handlową.
UWAGA: Przedsiębiorca nie musi wykazywać ani też udowadniać w wezwaniu do zapłaty, iż podniósł przedmiotowe koszty. Uprawnienie do żądania rekompensaty o której mowa powyżej, wierzyciel – przedsiębiorca nabywa niejako z automatu w momencie nabycia uprawnienia do żądania od dłużnika zapłaty odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych.
Co ciekawe, jeżeli strony transakcji handlowej ustaliły w umowie, że świadczenie pieniężne będzie spełniane w częściach, uprawnienie do odsetek, kwoty rekompensaty o której mowa w ww. art. 10 ust. 1, przysługuje w stosunku do każdej niezapłaconej części.
Ponadto wierzycielowi poza wspomnianą w uprzedniej części artykułu należnością tytułem rekompensaty, przysługuje również zwrot, w uzasadnionej wysokości, poniesionych kosztów odzyskiwania należności przewyższających tę kwotę (art. 10 ust. 2 ustawy). Przepis ten stanowi skutek transpozycji do polskiego porządku prawnego rozwiązań wynikających z art. 6 ust. 3 dyrektywy 2011/7/UE (Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/7/UE z dnia 16 lutego 2011 r. w sprawie zwalczania opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych), zgodnie z którym (…) wierzyciel jest uprawniony do uzyskania od dłużnika rozsądnej rekompensaty za wszelkie koszty odzyskiwania należności przekraczające tę stałą kwotę, poniesione z powodu opóźnień w płatnościach dłużnika. Mogłoby to obejmować koszty poniesione między innymi w związku ze skorzystaniem z usług prawnika lub firmy windykacyjnej. Potwierdza to w sposób niebudzący wątpliwości ugruntowane orzecznictwo polskie oraz unijne.
Niemniej należy mieć jedocześnie na uwadze, iż w tym przypadku koniecznym będzie wykazanie przez wierzyciela, iż wysokość żądanych na podstawie tego unormowania kosztów odzyskiwania należności przewyższających kwotę ryczałtową jest uzasadniona. Jak wskazał bowiem Sąd Najwyższy, rekompensowanie kosztów z art. 10 ust. 2 NadmOpTransHandlU następuje na zasadach ogólnych dotyczących roszczeń odszkodowawczych, a zatem na wierzycielu spoczywa również obowiązek wykazania szkody oraz jej wysokości, a także wywiedzenie adekwatnego związku przyczynowego między szkodą (poniesionymi kosztami odzyskiwania należności) a zwłoką pozwanego w spełnieniu świadczenia pieniężnego z transakcji handlowej (vide: uchwała Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 12 grudnia 2019 r. III CZP 48/19).
W przypadku zaś gdy po obu stronach (wierzyciel – dłużnik) występują wyłącznie osoby fizyczne bądź tylko po jednej ze stron (wierzyciela albo dłużnika) widnieje przedsiębiorca, w praktyce najczęściej na tym etapie koszt windykacji obciąża wierzyciela i trudnym pozostaje jej rekompensata. Wynika to z faktu, iż ustawy nie regulują wprost przedmiotowej kwestii. Niemniej taka rekompensata, czy też żądanie zwrotu nie są z zasady wyłączone. Każda sytuacja jest inna, stany faktyczne różnią się, w związku z czym wymagają osobnego zbadania i oceny. Niewykluczone bowiem, iż w przypadku Państwa sprawy sąd dojdzie do odmiennych wniosków i takie koszty zasądzi.
W ramach przykładu warto pochylić się w tym miejscu nad jednym z orzeczeń Sądu Najwyższego, który wskazał, iż uzasadnione i konieczne koszty pomocy świadczonej przez osobę mającą niezbędne kwalifikacje zawodowe, poniesione przez poszkodowanego w postępowaniu przedsądowym prowadzonym przez ubezpieczyciela, mogą w okolicznościach konkretnej sprawy stanowić szkodę majątkową podlegającą naprawieniu w ramach obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych (art. 36 ust. 1 ustawy z 22.5.2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, Dz.U. Nr 124, poz. 1152 ze zm.) (tak: uchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 13 marca 2012 r. III CZP 75/11).
ETAP POSTĘPOWANIA SĄDOWEGO I EGZEKUCYJNEGO
W postępowaniu sądowym strona która dochodzi swoich roszczeń, żąda najczęściej zasądzenia od dłużnika na swoją rzecz kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie, sąd w przypadku przychylenia się do stanowiska wierzyciela, zasądza na jego rzecz przedmiotowe koszty. Wówczas dłużnik zobowiązany jest do zwrotu na rzecz wierzyciela wszelkich uiszczonych przez niego w toku postępowania należności, w szczególności: opłaty za pozew, kosztu ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika (jeżeli takowy został przez stronę ustanowiony), bądź też inne wydatki, m.in. koszty związane z wydaniem opinii przez biegłego sądowego. O kosztach sądowych i procesowych oraz zasadach ich zasądzania szerzej pisaliśmy w tym artykule.
Jeżeli wierzyciel po uzyskaniu tytułu wykonawczego zdecyduje się kolejno przekazać sprawę do egzekucji, wówczas poza ww. kwotami widniejącymi w orzeczeniu sądowym, będzie przysługiwało mu prawo żądania zwrotu kosztów postępowania egzekucyjnego, w tym uiszczonych zaliczek na wydatki, kosztu nadania klauzuli wykonalności oraz kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu egzekucyjnym.
Reasumując, na etapie postępowania sądowego oraz egzekucyjnego, wierzycielowi przysługuje prawo do żądania od dłużnika zwrotu wszelkich kosztów bez względu na to, czy po obu stronach występują przedsiębiorcy, czy też osoby fizyczne.
Od jakiej kwoty długu można założyć komuś sprawę?
Nie ma minimalnej kwoty długu, która uprawniałaby wierzyciela do jej windykacji. Niemniej bacząc na koszty związane z windykacją, warto czasami rozważyć opłacalność podjęcia określonych kroków. Może się bowiem okazać, że dochodzona należność jest niewielka, natomiast koszt jej windykacji będzie zdecydowanie wyższy, a nie zawsze wierzyciel będzie miał pewność jego odzyskania.
Windykacja na koszt dłużnika – skorzystaj z pomocy prawnej
Nieznajomość zasad i treści przepisów, czy też orzecznictwa regulujących windykację należności na różnych etapach ich egzekwowania, mogą wiązać się dla wierzyciela z pewnymi negatywnymi skutkami. Klienci nie zawsze bowiem zdają sobie sprawę, jakich rzeczywiście kosztów mogą żądać od dłużnika tytułem ich zwrotu bądź rekompensaty (niejednokrotnie są one zaniżane przez wierzycieli). Stąd też w naszej ocenie warto, by ten etap powierzać profesjonalistom, którzy zadbają o Państwa bezpieczeństwo w tym zakresie.
Mateusz Szczurek
Adwokat
Jestem adwokatem specjalizującym się prawie spółek handlowych. Zasiadam w radach nadzorczych i przewodniczę ich pracom. Znajomość świata biznesu przekuwam w przewagę swoich klientów. Doradzam w przedsięwzięciach mających na celu pozyskanie finansowania na rynku Private Equity oraz tworzę dokumentację pod określone finansowanie (m.in. Joint Venture, Venture Capital, crowdfunding, pożyczki czy nabywanie udziałów w podwyższanym kapitale zakładowym). Przeprowadzam audyty prawne spółek (Due Diligence), fuzje i przejęcia (M&A), a także tworzę i przekształcam spółki na określone zapotrzebowanie klienta.
Zajmuję się także transakcjami w obrocie nieruchomościami oraz wsparciem prawnym dla inwestycji deweloperskich.
Przeczytaj również: